Có những thứ không thể nhìn thấy, không thể cầm nắm, nhưng lại đủ sức thay đổi cách một con người nghĩ về chính mình. Lời nói là một trong số đó.
Một câu nói đúng lúc có thể giúp người đang tuyệt vọng tìm lại niềm tin. Một lời động viên chân thành có thể khiến ai đó đứng dậy sau thất bại. Nhưng ngược lại, một lời chê bai, một câu nói vô tình hay một ánh nhìn đầy phán xét cũng có thể để lại vết thương rất lâu trong lòng người khác.
Bởi vậy, lời nói không đơn thuần là những âm thanh chúng ta nói ra. Lời nói là cách chúng ta kết nối với người khác, đồng thời cũng là cách chúng ta đối xử với chính mình.
Khi lời nói trở thành nguồn sức mạnh
Trong những thời điểm khó khăn, điều quyết định một người có thể tiếp tục hay dừng lại đôi khi không chỉ nằm ở hoàn cảnh, mà còn nằm ở những gì họ tự nói với bản thân.
Vận động viên Park Sang Young từng đứng trước thời khắc tưởng như không còn cơ hội chiến thắng. Khi tỷ số ở thế bất lợi, thay vì để nỗi sợ và ý nghĩ thất bại chi phối, anh liên tục tự nhắc mình rằng “Tôi có thể làm được!”
Điều đáng suy ngẫm không chỉ nằm ở chiến thắng cuối cùng. Khoảnh khắc ấy cho chúng ta thấy một điều rất gần gũi: con người thường hành động theo điều mà họ tin rằng mình có thể làm được.
Nếu mỗi ngày chúng ta lặp lại:
“Tôi không đủ tốt.”
“Tôi không làm được.”
“Tôi lúc nào cũng thất bại.”
Những câu nói ấy có thể dần trở thành một phần trong cách chúng ta nhìn nhận bản thân.
Nhưng nếu thay bằng:
“Tôi chưa làm được, nhưng tôi sẽ học.”
“Tôi đang khó khăn, nhưng tôi vẫn có thể cố gắng.”
thì ngay trong suy nghĩ ấy đã xuất hiện một cánh cửa để bước tiếp.
Đôi khi, chúng ta không cần ai cứu mình khỏi một ngày tồi tệ. Chúng ta chỉ cần đừng trở thành người đầu tiên nói với chính mình rằng mình đã thất bại.
Một câu nói có thể ở lại trong lòng một đứa trẻ cả đời
Ảnh hưởng của lời nói càng sâu sắc khi nó đến từ những người chúng ta yêu thương và tin tưởng nhất.
Một đứa trẻ có thể quên món quà cha mẹ từng mua, quên một chuyến đi đã từng được đưa đi, nhưng đôi khi lại nhớ rất lâu một câu nói được thốt ra trong lúc nóng giận:
“Con làm gì cũng chẳng nên chuyện.”
“Sao con ngốc thế?”
“Con lúc nào cũng làm người khác thất vọng.”
Với người lớn, đó có thể chỉ là một câu nói trong vài giây. Nhưng với một đứa trẻ đang hình thành nhận thức về bản thân, nó có thể trở thành một câu hỏi ám ảnh:
“Có phải mình thật sự không đủ tốt?”
Ngược lại, những lời như:
“Con cứ thử đi, mẹ tin con.”
“Không sao, lần này chưa được thì mình làm lại.”
“Mẹ biết con đã cố gắng.”
có thể giúp trẻ hình thành một cảm giác rất quan trọng: mình có giá trị và mình có quyền được mắc sai lầm để trưởng thành.
Vì thế, điều cha mẹ để lại cho con đôi khi không phải là một ngôi nhà lớn hay bao nhiêu tiền bạc, mà là “giọng nói” trong đầu đứa trẻ khi nó lớn lên.
Nếu ngày nhỏ, một đứa trẻ thường xuyên được nghe rằng “Con làm được”, khi trưởng thành, có thể nó sẽ biết tự nói với mình:
“Mình sẽ thử thêm một lần nữa.”
Lời nói không chỉ phản ánh suy nghĩ – nó còn có thể dẫn dắt suy nghĩ
Chúng ta thường nghĩ rằng mình suy nghĩ thế nào thì mới nói ra như thế. Điều đó đúng, nhưng chưa hoàn toàn đủ.
Đôi khi, chính những gì chúng ta nói ra lại quay trở lại tác động đến cách chúng ta suy nghĩ.
Hãy thử quan sát một ngày bình thường.
Nếu vừa thức dậy đã nghĩ:
“Hôm nay chắc lại mệt mỏi đây.”
rồi liên tục than:
“Mệt quá.” – “Chán quá.” – “Không chịu nổi nữa.”
tâm trí rất dễ bị kéo về phía những điều tiêu cực.
Nhưng nếu thay đổi cách diễn đạt:
“Hôm nay có nhiều việc, nhưng mình sẽ xử lý từng việc một.”
hoặc:
“Mình đang mệt, vậy mình cần nghỉ một chút rồi tiếp tục.”
cảm nhận bên trong cũng có thể thay đổi.
Đây không phải là tự lừa dối bản thân bằng những câu nói sáo rỗng. Đó là học cách nói với chính mình bằng sự tử tế và thực tế.
Đừng chỉ nói điều mình đúng – hãy nói điều khiến người khác muốn mở lòng
Trong một mối quan hệ, điều khiến người khác tổn thương đôi khi không nằm ở nội dung, mà nằm ở cảm giác họ nhận được khi nghe nó.
Hai người có thể cùng bất đồng về một vấn đề.
Một người nói:
“Không, anh sai rồi.”
Người kia có thể nói:
“Em hiểu vì sao anh lại nghĩ như vậy. Nhưng em đang nhìn vấn đề theo một hướng khác…”
Ý kiến có thể không thay đổi, nhưng cảm xúc của người nghe đã khác hoàn toàn.
Khi chúng ta lập tức phủ nhận suy nghĩ của người khác, họ thường sẽ trở nên phòng thủ. Khi đó, họ khó tiếp nhận điều chúng ta muốn chia sẻ.
Ngược lại, khi trước tiên biết lắng nghe, công nhận cảm xúc và tôn trọng góc nhìn của đối phương, chúng ta tạo ra nhiều khả năng hơn để cuộc trò chuyện trở nên cởi mở.
Đó cũng là một dạng trưởng thành trong giao tiếp:
Không phải lúc nào cũng cố chứng minh mình đúng, mà biết cách nói để cả hai người đều không bị tổn thương.
Thay vì phủ định, hãy mở ra một khả năng
Có những câu nói tưởng như rất bình thường nhưng lại khiến người nghe cảm thấy cánh cửa đã đóng lại:
“Không được.”
“Không thể.”
“Anh không có thời gian.”
“Em đừng nghĩ đến chuyện đó nữa.”
Chúng ta có thể hoàn toàn có lý khi nói như vậy. Nhưng chỉ cần thay đổi cách diễn đạt, thông điệp vẫn được giữ nguyên mà cảm xúc nhận được lại khác đi rất nhiều.
Thay vì:
“Không được, hôm nay anh bận.”
có thể nói:
“Hôm nay anh đã có lịch trước nên không thể đi cùng em, nhưng cuối tuần sau mình cùng đi nhé.”
Thay vì:
“Làm bài xong chưa mà đã đòi chơi?”
có thể nói:
“Con hoàn thành bài trước nhé, rồi mình chơi thật vui.”
Sự khác biệt nằm ở chỗ một câu nói đóng lại lựa chọn, còn câu nói kia mở ra một khả năng.
Đôi khi, người khác không cần chúng ta đồng ý với họ. Họ chỉ cần cảm nhận rằng mình vẫn được tôn trọng, ngay cả khi câu trả lời là “không”.
Hãy cẩn thận với những từ bạn dùng để gọi tên một con người
Một người nhút nhát có thể được gọi là thận trọng.
Một người nhạy cảm có thể được nhìn nhận là tinh tế.
Một người có quan điểm mạnh mẽ có thể bị gọi là cố chấp, nhưng cũng có thể được nhìn nhận là người có chính kiến.
Cùng một đặc điểm, nhưng cách gọi khác nhau có thể tạo ra những cảm nhận hoàn toàn khác về bản thân.
Điều đó không có nghĩa là chúng ta phải phủ nhận khuyết điểm hay tô hồng mọi thứ. Mà là trước khi gọi tên một người bằng một từ nào đó, hãy tự hỏi:
“Nếu tôi là người nghe câu này, tôi sẽ cảm thấy mình được hiểu hay bị phán xét?”
Chỉ một khoảnh khắc đặt mình vào vị trí của người khác cũng có thể khiến lời nói trở nên mềm mại hơn rất nhiều.
Đôi khi, người cần được động viên nhất lại chính là mình
Chúng ta thường rất dễ nói những lời tử tế với người mình yêu, nhưng lại vô cùng khắt khe với chính mình.
Khi một người bạn thất bại, chúng ta nói:
“Không sao đâu, ai cũng có lúc như vậy.”
Nhưng khi chính mình thất bại, chúng ta lại nói:
“Mình thật vô dụng.”
Khi người khác mệt mỏi, chúng ta khuyên họ nghỉ ngơi. Còn khi bản thân kiệt sức, chúng ta lại ép mình phải cố thêm.
Có lẽ đã đến lúc chúng ta học cách dành cho bản thân sự dịu dàng mà mình vẫn thường dành cho người khác.
Thay vì:
“Tôi thật tệ.”
hãy thử nói:
“Tôi đã làm chưa tốt, nhưng tôi vẫn có thể học.”
Thay vì:
“Tôi không thể.”
hãy nói:
“Tôi chưa biết cách, nhưng tôi có thể tìm cách.”
Thay vì:
“Mọi thứ thật tệ.”
hãy tự nhắc mình:
“Hôm nay khó khăn, nhưng ngày mai vẫn còn.”
Lời nói tích cực không có nghĩa là lúc nào cũng phải vui vẻ. Đó là khả năng nhìn thẳng vào khó khăn nhưng vẫn chừa lại cho mình một con đường để bước tiếp.
Biết ơn cũng là một cách bảo vệ tâm hồn
Có những ngày cuộc sống thật sự rất nặng nề. Không phải lúc nào chúng ta cũng có thể nhìn mọi thứ bằng ánh mắt tích cực.
Nhưng ngay cả trong một ngày khó khăn, vẫn có những điều nhỏ bé đáng để biết ơn.
Biết ơn vì mình vẫn còn một công việc để làm.
Biết ơn vì vẫn có người để trở về.
Biết ơn vì cơ thể này vẫn đang cố gắng cùng mình.
Biết ơn vì dù hôm nay chưa tốt, mình vẫn còn cơ hội để ngày mai làm lại.
Lòng biết ơn không khiến khó khăn biến mất ngay lập tức. Nhưng nó giúp chúng ta không để khó khăn trở thành toàn bộ cuộc sống của mình.
Khi tâm trí đang bị những điều tiêu cực bao phủ, một lời cảm tạ có thể giúp chúng ta quay trở lại với những điều mình vẫn đang có.
Hạnh phúc không chỉ đến từ những gì chúng ta có, mà còn từ những gì chúng ta nói
Chúng ta không thể kiểm soát tất cả những gì xảy ra trong cuộc đời.
Không thể khiến mọi người luôn đối xử tốt với mình.
Không thể tránh khỏi những ngày thất bại, những cuộc tranh luận, những lần tổn thương hay những khoảng thời gian mệt mỏi.
Nhưng chúng ta có thể lựa chọn cách mình nói về những điều ấy.
Có thể nói:
“Cuộc đời tôi thật bất hạnh.”
Hoặc:
“Tôi đang trải qua một giai đoạn khó khăn, nhưng tôi sẽ bước qua nó.”
Có thể nói:
“Không ai hiểu tôi.”
Hoặc:
“Có lẽ tôi cần học cách nói ra điều mình đang cảm thấy.”
Có thể nói:
“Tôi không thể làm được.”
Hoặc:
“Tôi chưa làm được, nhưng tôi sẽ thử thêm một lần.”
Chỉ một sự thay đổi nhỏ trong câu chữ đôi khi lại mở ra một thay đổi lớn trong cách chúng ta nhìn cuộc đời.
Hãy trở thành người mà gia đình có thể tìm thấy hy vọng
Cuộc sống chắc chắn sẽ có những ngày không như ý.
Có lúc một người trong gia đình thất bại, mệt mỏi, mất phương hướng và chỉ muốn buông xuôi.
Trong những thời điểm ấy, chúng ta không nhất thiết phải đưa ra một lời khuyên hoàn hảo.
Đôi khi chỉ cần:
“Không sao, có tôi ở đây.”
Hoặc:
“Mệt thì nghỉ một chút, rồi mình cùng nghĩ cách.”
Hay đơn giản:
“Tôi tin bạn.”
Một câu nói như vậy có thể không giải quyết được vấn đề ngay lập tức, nhưng nó mang đến cho người nghe một điều vô cùng quý giá:
Cảm giác rằng họ không phải đối mặt với mọi thứ một mình.
Và có lẽ đó mới là ý nghĩa sâu sắc nhất của lời nói tích cực.
Không phải để khiến cuộc đời lúc nào cũng đẹp.
Mà để trong những ngày cuộc đời không đẹp, chúng ta vẫn có thể trở thành một điều đẹp đẽ đối với người khác.
Hãy bắt đầu từ những người gần mình nhất.
Một lời cảm ơn với cha mẹ.
Một câu dịu dàng với người bạn đời.
Một lời động viên với con cái.
Một chút kiên nhẫn với người đang mệt mỏi.
Và cả một lời tử tế dành cho chính mình.
Bởi lời nói, nếu được sử dụng bằng sự thấu hiểu và tình yêu thương, không chỉ làm thay đổi một cuộc trò chuyện.
Nó có thể thay đổi cách một người nhìn về chính họ, thay đổi một mối quan hệ, thay đổi bầu không khí của một gia đình và đôi khi… trở thành lý do để một người đang muốn bỏ cuộc quyết định cố gắng thêm một lần nữa.
Lời kết
Trước khi nói một điều gì đó, hãy thử dừng lại một chút và tự hỏi:
“Lời nói này khi đến với người kia, sẽ khiến họ mạnh mẽ hơn hay tổn thương hơn?”
Nếu có thể lựa chọn, hãy chọn những lời xây dựng thay vì phá vỡ, nâng đỡ thay vì phán xét, chữa lành thay vì làm đau và trao hy vọng thay vì lấy đi hy vọng.
Bởi cuối cùng, chúng ta không thể biết một câu nói của mình sẽ ở lại trong lòng người khác bao lâu.
Nhưng chúng ta có thể lựa chọn để khi nó ở lại, đó là một điều khiến họ mỉm cười.