Thương con, cha mẹ thường có một phản xạ rất tự nhiên: thấy con khó khăn thì muốn giúp, thấy con vấp ngã thì muốn đỡ, thấy con thất bại thì muốn đứng ra giải quyết thay. Bởi với cha mẹ, nhìn con chịu thiệt thòi hay đau lòng đôi khi còn khó chịu hơn chính mình chịu đựng.
Nhưng nuôi con cũng giống như chăm một cái cây. Nếu lúc nào cũng che chắn khỏi nắng, tránh mưa, chắn gió và làm thay mọi việc, cái cây có thể lớn lên trong an toàn nhưng lại thiếu cơ hội để hình thành sức chống chịu. Một đứa trẻ cũng vậy. Tình yêu thương rất cần thiết, nhưng nếu tình yêu ấy biến thành việc kiểm soát, quyết định và làm thay mọi thứ, nó có thể vô tình gửi đến con một thông điệp: “Con không đủ khả năng để tự làm.”
Vì thế, có một câu hỏi cha mẹ có lẽ nên tự hỏi thường xuyên hơn:
“Mình đang giúp con trưởng thành, hay mình đang sống thay phần đời mà con cần tự trải nghiệm?”
Khi yêu thương trở thành làm thay
Có những cha mẹ nhớ từng lịch học của con, chuẩn bị mọi thứ trước khi con kịp yêu cầu, chọn bạn cho con, quyết định con nên học gì, nên chơi với ai, nên xử lý một vấn đề như thế nào. Khi con gặp khó khăn ở trường, cha mẹ lập tức gọi cho giáo viên. Khi con mâu thuẫn với bạn, cha mẹ muốn đứng ra giải quyết. Khi con gặp một trở ngại trong công việc hay cuộc sống, phản ứng đầu tiên vẫn là “Để bố mẹ lo.”
Tất cả những điều ấy có thể bắt đầu từ tình yêu.
Nhưng nếu cha mẹ luôn xuất hiện trước cả khi con cần tự suy nghĩ, con sẽ ngày càng ít có cơ hội lựa chọn, thử sức và chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Đến một lúc nào đó, con có thể không biết mình thực sự muốn gì, không biết phải bắt đầu từ đâu khi gặp khó khăn và dễ quay về tìm cha mẹ mỗi khi cuộc sống không diễn ra như ý.
Điều đáng tiếc không phải là con được cha mẹ giúp đỡ. Điều đáng tiếc là con chưa kịp học cách tự giúp chính mình.
Một đứa trẻ cần được tin tưởng, không chỉ được bảo vệ
Cha mẹ bao bọc con thường có một nỗi lo rất thật:
“Nhỡ con làm không tốt thì sao?”
“Nhỡ con thất bại thì sao?”
“Nhỡ con bị tổn thương thì sao?”
Nhưng cuộc đời không thể được xây dựng bằng việc loại bỏ tất cả những điều có thể khiến con đau. Có những bài học chỉ xuất hiện khi con tự làm, tự sai, tự sửa và tự thử lại.
Khi con tự mặc quần áo, căn phòng có thể trở nên lộn xộn. Khi con tự dọn bàn học, có thể con làm chưa gọn. Khi con tự làm bài, con có thể mất nhiều thời gian hơn cha mẹ mong đợi. Khi con tự giải quyết một vấn đề, cách của con có thể vụng về và chưa giống cách người lớn vẫn làm.
Nhưng đó chính là quá trình học cách trưởng thành.
Nếu lần nào cha mẹ cũng nói “Nhanh lên!”, “Để mẹ làm cho!”, “Con làm thế này thì bao giờ mới xong?”, con sẽ có thêm một lý do để tin rằng mình không đủ giỏi.
Đôi khi, điều cha mẹ cần làm không phải là làm tốt hơn con, mà là kiên nhẫn đứng bên cạnh để con có cơ hội làm tốt hơn chính mình của ngày hôm qua.
Thất bại cũng là một phần của lớn lên
Không cha mẹ nào muốn nhìn thấy con mình thất bại. Nhưng một cuộc đời không có thất bại cũng không phải là một cuộc đời có thật.
Con có thể chọn sai. Có thể làm hỏng một việc. Có thể bị từ chối. Có thể mất một món đồ, quên một nhiệm vụ, gặp khó khăn trong học tập hoặc thất vọng vì điều mình mong muốn không thành hiện thực.
Những trải nghiệm ấy không nhất thiết là dấu hiệu cha mẹ đã nuôi dạy con không tốt. Ngược lại, nếu được đặt trong một môi trường an toàn và có sự hướng dẫn phù hợp, những lần vấp ngã có thể trở thành cơ hội để con hình thành khả năng giải quyết vấn đề và chịu trách nhiệm.
Thay vì lập tức chạy đến giải quyết mọi thứ, cha mẹ có thể hỏi:
“Con nghĩ bây giờ mình có thể làm gì?”
“Con muốn bố mẹ giúp phần nào, còn phần nào con muốn tự thử?”
“Lần sau con nghĩ mình có thể làm khác đi ở đâu?”
Một câu hỏi đúng lúc đôi khi có giá trị hơn rất nhiều so với một bàn tay làm thay.
Tin con không có nghĩa là mặc kệ con
Cho con tự lập không đồng nghĩa với việc cha mẹ rút khỏi cuộc đời con.
Tự lập không phải là để con một mình. Đó là khi con biết rằng cha mẹ vẫn ở đó, nhưng cha mẹ không nhất thiết phải bước thay từng bước chân của mình.
Cha mẹ giống như một ngọn hải đăng: vẫn ở đó, soi sáng phương hướng, cảnh báo khi có nguy hiểm và cho con cảm giác rằng mình luôn có một nơi để tìm về. Nhưng con thuyền vẫn phải tự vượt qua mặt biển của mình.
Khi con gặp khó khăn, hãy khích lệ thay vì vội vàng giải cứu. Khi con mắc lỗi, hãy giúp con nhìn vào nguyên nhân thay vì chỉ nhìn vào hậu quả. Khi con làm được điều gì đó, hãy ghi nhận nỗ lực và sự tiến bộ của con.
Điều con cần cảm nhận không chỉ là:
“Bố mẹ sẽ làm thay con.”
Mà sâu sắc hơn là:
“Bố mẹ tin rằng con có thể học cách làm được.”
Bảo vệ con cũng cần có giới hạn
Có một điều rất dễ bị nhầm lẫn: bảo vệ con không có nghĩa là bao che cho mọi hành vi của con.
Khi con làm phiền người khác, cha mẹ cần giúp con hiểu về sự tôn trọng. Khi con làm sai, cần để con nhận trách nhiệm phù hợp. Khi con làm tổn thương người khác, cần giúp con biết nhìn lại và sửa chữa.
Nếu vì thương con mà cha mẹ luôn tìm lý do để biện hộ, luôn cho rằng lỗi thuộc về người khác, luôn tìm cách dọn sạch hậu quả trước khi con kịp đối diện, thì thứ được bảo vệ có thể không còn là con nữa, mà là cảm giác dễ chịu trước mắt của con.
Một đứa trẻ trưởng thành cần cả tình yêu thương và giới hạn.
Con cần biết rằng: “Bố mẹ yêu con ngay cả khi con mắc lỗi, nhưng yêu con không có nghĩa là bố mẹ sẽ nói rằng việc làm sai là đúng.”
Đó mới là cách tình yêu thương đi cùng với trách nhiệm và nguyên tắc.
Cha mẹ hãy là nơi con có thể trở về, không phải người sống thay cuộc đời con
Có lẽ điều khó nhất trong hành trình làm cha mẹ là học cách buông tay đúng lúc.
Khi con còn nhỏ, cha mẹ cần cầm tay con để con biết cách bước đi. Nhưng khi đôi chân đã vững hơn, cha mẹ cần dần nới bàn tay ấy ra. Không phải vì bớt yêu, mà bởi yêu con cũng là chuẩn bị cho ngày con có thể tự bước đi mà không cần cha mẹ đi thay mình.
Sẽ có lúc con làm chưa tốt. Sẽ có lúc cha mẹ sốt ruột. Sẽ có lúc nhìn con loay hoay, cha mẹ chỉ muốn làm ngay cho xong. Nhưng hãy thử chậm lại một chút và tự hỏi:
“Nếu hôm nay mình làm thay con, liệu ngày mai con có biết tự làm không?”
Và nếu câu trả lời là chưa, có lẽ điều con cần lúc ấy không phải là một người giải quyết mọi vấn đề, mà là một người đủ kiên nhẫn đứng bên cạnh.
Để một ngày con có thể tự bay bằng đôi cánh của mình
Mục đích cuối cùng của việc nuôi dạy con không phải là giữ con bên mình mãi mãi, mà là giúp con đủ năng lực để bước ra cuộc đời.
Cha mẹ không thể đi cùng con trong mọi kỳ thi, mọi công việc, mọi mối quan hệ hay mọi quyết định của cuộc sống. Vì vậy, món quà quý giá nhất cha mẹ có thể trao không phải là một con đường luôn bằng phẳng, mà là bản lĩnh để con tự bước đi trên những con đường không bằng phẳng.
Hãy để con được thử.
Hãy để con được làm.
Hãy để con đôi khi làm chưa tốt.
Hãy để con sửa chữa những điều mình đã làm.
Và khi con quay lại, hãy để con biết rằng phía sau mình vẫn có một gia đình yêu thương, tin tưởng và sẵn sàng lắng nghe.
Bởi trưởng thành không phải là ngày con không còn cần cha mẹ, mà là ngày con có thể tự chịu trách nhiệm với cuộc đời mình nhưng vẫn biết trân trọng nơi mình đã lớn lên.
Cha mẹ hãy là ngọn hải đăng soi đường cho con, chứ đừng trở thành người cầm lái thay con.
Vì yêu con không chỉ là che chở để con không gặp giông bão, mà còn là trao cho con đủ niềm tin và sức mạnh để một ngày có thể tự mình đi qua giông bão.