“Cô ấy sao lại như vậy nhỉ?”
“Tôi thật sự không thể hiểu nổi anh ấy.”
“Chúng tôi không hợp nhau nên mới thành ra thế này.”
Có lẽ trong cuộc sống, chúng ta đã từng ít nhất một lần nói những câu như vậy. Khi một người cư xử khác với điều mình mong đợi, chúng ta thường có xu hướng tìm câu trả lời ở tính cách của họ. Người kia nóng tính, người kia khó gần, người kia quá nhạy cảm, người kia quá nguyên tắc… Rồi từ những khác biệt ấy, chúng ta dần tạo ra một khoảng cách.
Nhưng nếu một ngày chúng ta thử bước sang phía bên kia và nhìn mọi chuyện bằng đôi mắt của người đối diện, có lẽ chúng ta sẽ nhận ra một điều rất khác:
Người ấy không nhất thiết muốn làm chúng ta khó chịu. Họ chỉ đang phản ứng theo cách mà họ đã quen thuộc từ rất lâu.
Mỗi người đều mang trong mình một câu chuyện riêng
Không ai được sinh ra với cùng một cách cảm nhận thế giới.
Có người dễ dàng mở lòng, có người cần rất nhiều thời gian mới có thể tin tưởng. Có người gặp chuyện là muốn nói ngay, có người lại cần im lặng để sắp xếp cảm xúc của mình. Có người mạnh mẽ trước những biến cố, nhưng cũng có người chỉ một câu nói vô tình cũng đủ khiến họ suy nghĩ rất lâu.
Đằng sau những khác biệt ấy là tính khí bẩm sinh, là cách một người được nuôi dưỡng, những điều họ từng trải qua, những tổn thương từng chịu đựng, những bài học họ từng nhận được và cả môi trường đã âm thầm hình thành nên họ.
Vì vậy, khi nhìn thấy một người phản ứng khác mình, có lẽ chúng ta không nên vội hỏi:
“Tại sao người này lại khó hiểu như vậy?”
Mà có thể thử hỏi:
“Điều gì đã khiến họ nhìn sự việc theo cách này?”
Chỉ một câu hỏi khác đi, cách chúng ta nhìn một con người cũng có thể khác đi.
Khác biệt không có nghĩa là sai
Chúng ta thường vô thức lấy bản thân mình làm thước đo cho người khác.
Tôi thích nói thẳng, nên tôi nghĩ người khác cũng nên nói thẳng. Tôi thích mọi thứ rõ ràng, nên tôi khó chịu khi ai đó vòng vo. Tôi giải quyết vấn đề bằng cách đối diện ngay lập tức, nên tôi không hiểu tại sao người kia lại cần im lặng.
Nhưng điều phù hợp với tôi chưa chắc đã phù hợp với họ.
Sự khác biệt không phải là bằng chứng cho đúng – sai.
Một người cẩn thận có thể khiến người khác cảm thấy chậm chạp, nhưng sự cẩn thận ấy cũng có thể giúp họ tránh được những sai lầm. Một người nhạy cảm đôi khi khiến người khác thấy họ nghĩ quá nhiều, nhưng chính sự nhạy cảm ấy lại giúp họ nhận ra những điều mà người khác dễ dàng bỏ qua. Một người mạnh mẽ có thể bị cho là cứng rắn, trong khi một người mềm mỏng lại có thể bị xem là yếu đuối.
Thật ra, mỗi tính cách đều có mặt sáng và mặt chưa hoàn thiện. Điều làm nên giá trị của một con người không nằm ở việc họ sở hữu tính cách nào, mà nằm ở cách họ sử dụng những đặc điểm ấy để sống, yêu thương và đối xử với những người xung quanh.
Điều làm chúng ta tổn thương đôi khi không phải là tính cách, mà là cách chúng ta nói về tính cách của nhau
Khi một người mắc lỗi, chúng ta rất dễ nói:
“Bạn lúc nào cũng thế.”
“Tính bạn thật khó chịu.”
“Đáng lẽ người bình thường phải biết điều đó chứ.”
Những câu nói ấy tưởng như chỉ đang nói về một hành động, nhưng người nghe thường lại cảm nhận rằng toàn bộ con người mình đang bị phủ nhận.
Một hành động có thể cần được góp ý. Một cách cư xử có thể cần thay đổi. Nhưng khi chúng ta biến một lỗi lầm thành một lời phán xét về tính cách, người đối diện rất dễ cảm thấy mình không được thấu hiểu mà chỉ đang bị kết tội.
Và khi con người cảm thấy mình bị tấn công, họ thường không còn đủ bình tĩnh để lắng nghe điều đúng đắn mà chúng ta muốn nói.
Bởi vậy, góp ý không chỉ nằm ở điều chúng ta nói, mà còn nằm ở cách người nghe cảm nhận được tình yêu thương phía sau lời nói ấy.
Nếu không thể thay đổi một người, hãy thay đổi cách mình đối thoại với họ
Trong một mối quan hệ, chúng ta thường mong người kia thay đổi.
Muốn cha mẹ hiểu mình hơn. Muốn con cái ngoan hơn. Muốn người bạn đời bớt nóng tính. Muốn đồng nghiệp làm việc theo cách mình cho là đúng.
Nhưng con người không phải một món đồ để chúng ta có thể chỉnh sửa theo ý muốn.
Bạn không thể bắt một người trở thành một phiên bản phù hợp với mình chỉ bằng những lời trách móc. Và càng cố ép họ thay đổi, đôi khi khoảng cách giữa hai người càng lớn.
Điều chúng ta có thể làm là thay đổi cách mình tiếp cận họ.
Thay vì:
“Anh lúc nào cũng làm như vậy!”
Có thể nói:
“Em biết anh có cách suy nghĩ riêng. Nhưng khi chuyện này xảy ra, em thật sự cảm thấy buồn. Mình thử tìm một cách khác để cả hai cùng thấy thoải mái hơn nhé?”
Thay vì:
“Có mỗi chuyện như thế mà cũng khó chịu!”
Có thể nói:
“Có thể với anh chuyện này không lớn, nhưng em hiểu nó khiến anh không thoải mái. Anh kể cho em nghe thêm được không?”
Đôi khi, chỉ cần bớt một câu phán xét và thêm một chút lắng nghe, một cuộc tranh cãi có thể trở thành một cuộc trò chuyện.
Thấu hiểu không có nghĩa là đồng ý với tất cả
Thấu hiểu một người không có nghĩa là chúng ta phải cho rằng mọi điều họ làm đều đúng.
Chấp nhận sự khác biệt cũng không có nghĩa là dung túng cho những hành vi làm tổn thương người khác.
Thấu hiểu là cố gắng nhìn thấy điều đang diễn ra bên trong người đối diện trước khi đưa ra phán xét về họ.
Tôi có thể không đồng ý với cách bạn làm, nhưng tôi vẫn có thể tôn trọng cảm xúc của bạn.
Tôi có thể không nghĩ giống bạn, nhưng tôi vẫn có thể lắng nghe bạn.
Tôi có thể nhìn thế giới rất khác bạn, nhưng tôi không cần phải biến sự khác biệt ấy thành lý do để coi thường bạn.
Bởi vì sau cùng, một mối quan hệ tốt đẹp không được xây dựng bởi hai con người hoàn toàn giống nhau, mà bởi hai con người đủ trưởng thành để tôn trọng sự khác nhau của nhau.
Đừng cố thắng trong một cuộc trò chuyện mà đánh mất một con người
Trong những cuộc tranh luận, chúng ta thường muốn chứng minh mình đúng.
Muốn người kia nhận ra họ sai.
Muốn họ xin lỗi.
Muốn họ thay đổi.
Nhưng đôi khi, sau khi giành được phần đúng, chúng ta lại mất đi một phần rất quan trọng của mối quan hệ.
Có những cuộc tranh luận mà đúng – sai không quan trọng bằng việc chúng ta còn muốn hiểu nhau hay không.
Một gia đình hạnh phúc không phải là gia đình không bao giờ bất đồng. Một đôi vợ chồng hòa thuận không phải là hai người có tính cách giống nhau. Một tập thể tốt cũng không phải nơi tất cả mọi người đều suy nghĩ theo cùng một cách.
Điều giữ họ ở lại với nhau chính là khả năng nói chuyện mà không làm tổn thương nhau, biết lắng nghe mà không vội phủ nhận, biết góp ý mà không hạ thấp, biết khác biệt mà vẫn dành cho nhau sự tôn trọng.
Có những người chỉ cần được hiểu, trước khi được khuyên
Đôi khi, người đối diện không cần chúng ta đưa ra giải pháp.
Họ chỉ cần một người chịu ngồi xuống và nghe họ nói hết câu.
Không ngắt lời.
Không lập tức kể về vấn đề của mình.
Không nói rằng “Có gì đâu mà buồn.”
Không vội vàng đưa ra lời khuyên.
Chỉ đơn giản là ở đó và nói:
“Tôi hiểu tại sao bạn lại cảm thấy như vậy.”
Một câu nói rất nhỏ, nhưng có thể trở thành nơi để một người đang mệt mỏi được đặt xuống những điều họ đã mang theo quá lâu.
Bởi vì khi con người cảm thấy được thấu hiểu, họ sẽ bớt phải phòng vệ. Khi không còn phải phòng vệ, họ mới có thể mở lòng. Và khi đã mở lòng, rất nhiều vấn đề tưởng như không thể giải quyết lại bắt đầu có một con đường khác.
Cuối cùng, điều chúng ta cần rèn luyện không phải là thay đổi người khác
Chúng ta không thể lựa chọn tính khí mình được sinh ra với. Cũng không thể quay lại quá khứ để thay đổi cách một người đã được nuôi dưỡng hay những điều họ từng trải qua.
Nhưng chúng ta có thể học cách điều chỉnh lời nói, kiểm soát phản ứng, lắng nghe sâu hơn và lựa chọn cách hành xử tử tế hơn.
Có thể hôm nay chúng ta vẫn dễ nổi nóng.
Vẫn có lúc thiếu kiên nhẫn.
Vẫn có những người khiến chúng ta rất khó hiểu.
Nhưng trưởng thành không phải là đến một ngày chúng ta không còn những cảm xúc ấy.
Trưởng thành là khi cảm xúc xuất hiện, chúng ta không còn để nó quyết định tất cả những gì mình nói và làm.
Chúng ta dừng lại một chút.
Nhìn lại mình.
Thử đặt mình vào vị trí của người kia.
Và tự hỏi:
“Nếu tôi là họ, tôi sẽ cảm thấy thế nào khi nghe những lời này?”
Có lẽ đó chính là lúc tính cách được chuyển hóa thành phẩm chất.
Sự nhạy cảm có thể trở thành lòng trắc ẩn.
Sự mạnh mẽ có thể trở thành trách nhiệm.
Sự nguyên tắc có thể trở thành chính trực.
Sự mềm mại có thể trở thành lòng bao dung.
Và những khác biệt từng khiến chúng ta khó chịu có thể trở thành cơ hội để chúng ta học cách nhìn thế giới rộng hơn.
Bởi vì sau cùng, mục đích của việc hiểu một người không phải để tìm ra họ sai ở đâu, mà để biết cách yêu thương họ đúng hơn.
Và có lẽ, điều đẹp nhất mà một con người có thể học được trong suốt cuộc đời này không phải là làm cho tất cả mọi người trở nên giống mình, mà là giữ được sự tử tế ngay cả khi đứng trước một người rất khác mình.
Khác biệt không phải là vấn đề.
Điều quan trọng là sau những khác biệt ấy, chúng ta còn muốn hiểu nhau, còn muốn lắng nghe nhau và còn muốn đối xử với nhau bằng tình yêu thương hay không.