Biểu cảm là một ngôn ngữ không cần lời. Có những điều chúng ta chưa kịp nói, nhưng người đối diện đã cảm nhận được qua ánh mắt, nét mặt và giọng điệu. Một ánh mắt dịu dàng có thể khiến người đang mệt mỏi cảm thấy được đón nhận; một khuôn mặt cau có đôi khi lại khiến người thân thu mình, dù chúng ta chẳng hề có ý làm họ tổn thương.
Khuôn mặt vốn là của mình, nhưng biểu cảm trên khuôn mặt lại được người khác nhìn thấy. Vì thế, chăm sóc biểu cảm không chỉ là làm cho mình trông vui vẻ hơn, mà còn là một cách quan tâm đến cảm xúc của những người đang sống bên cạnh mình.
Đặc biệt trong gia đình, nơi chúng ta không cần phải che giấu quá nhiều, biểu cảm lại càng quan trọng. Bởi người thân thường là những người nhìn thấy chúng ta rõ nhất: khi vui, khi mệt, khi thất vọng, khi nóng giận và cả những lúc chẳng muốn nói với ai điều gì.
1. Biểu cảm thường nói thay những điều nằm trong lòng
Khi vui, khóe miệng thường tự nhiên cong lên; khi buồn, ánh mắt trở nên trầm xuống; khi bất ngờ, đôi mắt mở rộng; khi tức giận, khuôn mặt dễ trở nên căng cứng. Những thay đổi rất nhỏ ấy đôi khi nói ra điều mà lời nói không thể diễn đạt trọn vẹn.
Chúng ta có thể nói: “Bố không giận đâu”, nhưng nếu khuôn mặt lạnh đi, giọng nói nặng nề và ánh mắt tránh né, đứa trẻ có lẽ sẽ tin vào những điều nó nhìn thấy hơn là những gì bố vừa nói.
Cũng có khi cha mẹ không hề có ý trách con, nhưng vì đang mệt nên khuôn mặt trở nên căng thẳng. Đứa trẻ chưa đủ khả năng phân biệt rằng “Mẹ chỉ đang mệt thôi”. Nó có thể chỉ cảm nhận đơn giản rằng: “Mẹ đang không vui vì mình.”
Đó là lý do trong giao tiếp gia đình, điều quan trọng không chỉ là chúng ta nói gì, mà còn là người thân cảm nhận được điều gì từ cách chúng ta nói.
2. Một lời yêu thương cũng cần một biểu cảm yêu thương
Có những người rất yêu gia đình nhưng lại ít khi thể hiện điều đó.
Họ âm thầm đi làm, kiếm tiền, chăm sóc con cái, nấu một bữa cơm, sửa một món đồ hỏng… rồi nghĩ rằng: “Mình làm từng ấy việc, chẳng lẽ người nhà không biết mình yêu họ sao?”
Nhưng tình yêu nếu chỉ được giữ trong lòng thì đôi khi người mình yêu không thể nhìn thấy nó.
Một đứa trẻ cần nghe bố mẹ nói: “Bố mẹ yêu con.”
Một người vợ cần nghe chồng nói: “Cảm ơn em vì hôm nay đã vất vả.”
Một người chồng cũng cần được nghe: “Anh mệt rồi phải không?”
Và những lời ấy sẽ trở nên ấm áp hơn rất nhiều khi đi cùng một ánh mắt dịu dàng, một nụ cười và một thái độ chân thành.
Đừng nghĩ rằng người thân đã biết rồi thì không cần nói nữa. Càng thân thiết, chúng ta càng cần học cách biểu đạt tình yêu một cách rõ ràng.
3. Cha mẹ không chỉ nuôi con bằng lời nói, mà còn bằng khuôn mặt của mình
Một đứa trẻ quan sát cha mẹ nhiều hơn chúng ta tưởng.
Con nhìn cách mẹ phản ứng khi bố làm điều không vừa ý. Con nhìn cách bố nói chuyện khi mẹ mệt. Con nhìn khuôn mặt của cha mẹ khi con làm sai, khi con đạt điểm tốt, khi con kể một câu chuyện rất nhỏ mà người lớn cho rằng chẳng đáng quan tâm.
Những điều ấy dần dần trở thành “ngôn ngữ cảm xúc” mà đứa trẻ học được từ gia đình.
Nếu mỗi lần con nói chuyện, cha mẹ đều nhìn điện thoại, cau mày hoặc tỏ vẻ sốt ruột, con có thể dần học cách im lặng.
Nếu mỗi lần con mắc lỗi, điều đầu tiên con nhìn thấy là một khuôn mặt đầy giận dữ, con có thể học cách che giấu lỗi lầm thay vì thành thật.
Nhưng nếu cha mẹ biết giữ bình tĩnh, nhìn vào mắt con và nói:
“Bố đang chưa vui vì việc con làm, nhưng bố vẫn muốn nghe con kể.”
Đứa trẻ sẽ hiểu được một điều vô cùng quan trọng:
“Mình có thể làm sai, nhưng mình vẫn được yêu thương và vẫn có thể nói thật.”
Đó chính là nền tảng của niềm tin giữa cha mẹ và con cái.
4. Khi cha mẹ thay đổi biểu cảm, bầu không khí gia đình cũng thay đổi
Trong gia đình, cảm xúc có khả năng lan truyền.
Một người trở về nhà với vẻ mặt nặng nề, những người còn lại có thể tự nhiên dè dặt hơn. Một người cáu gắt, cả căn phòng có thể trở nên im lặng. Ngược lại, chỉ một người bước vào nhà với nụ cười và câu nói: “Mọi người hôm nay thế nào?”, không khí cũng có thể dịu xuống.
Điều đó không có nghĩa là lúc nào chúng ta cũng phải giả vờ vui vẻ. Con người có những ngày mệt mỏi, buồn bã và áp lực là điều rất bình thường.
Điều quan trọng là đừng biến cảm xúc nhất thời của mình thành gánh nặng cảm xúc của cả gia đình.
Thay vì bước vào nhà với khuôn mặt cau có rồi để mọi người tự đoán, chúng ta có thể nói:
“Hôm nay bố hơi mệt, cho bố nghỉ một chút nhé. Không phải bố đang giận mọi người đâu.”
Chỉ một câu như vậy cũng đủ để người thân hiểu rằng: vấn đề nằm ở sự mệt mỏi của mình, không phải ở họ.
5. Lời nói đúng chưa chắc đã chạm được trái tim
Có những lúc chúng ta nói hoàn toàn đúng, nhưng người nghe vẫn tổn thương.
Cha mẹ nói:
“Con phải có trách nhiệm với việc mình làm.”
Điều đó đúng.
Nhưng nếu câu nói đi cùng ánh mắt thất vọng và giọng điệu nặng nề, đứa trẻ có thể không nghe được bài học về trách nhiệm. Nó chỉ nghe thấy:
“Bố mẹ thất vọng về mình.”
Cũng cùng một nội dung, nếu cha mẹ bình tĩnh nói:
“Bố biết con đã cố gắng. Nhưng việc này con cần chịu trách nhiệm đến cùng. Bố sẽ cùng con tìm cách sửa.”
Thông điệp sẽ hoàn toàn khác.
Không phải cứ nói đúng là người khác sẽ nghe được điều mình muốn truyền đạt. Muốn lời nói đi vào lòng người, chúng ta cần để ánh mắt, giọng nói và thái độ cùng đứng về phía tình yêu thương.
6. Đừng bắt người thân phải đoán xem mình đang yêu họ thế nào
Nhiều gia đình có một nghịch lý rất buồn: với người ngoài thì lịch sự, với người thân lại dễ cáu gắt; với người ngoài thì biết cảm ơn, với người nhà lại coi sự hy sinh là điều hiển nhiên.
Chúng ta có thể mỉm cười với khách hàng, kiên nhẫn với đồng nghiệp, nhẹ nhàng với bạn bè, nhưng khi bước qua cánh cửa nhà lại để mặc mọi mệt mỏi trút xuống những người yêu thương mình nhất.
Có lẽ bởi chúng ta tin rằng:
“Người nhà mà, họ sẽ hiểu.”
Nhưng người thân cũng có trái tim. Họ cũng biết buồn, biết tủi thân và biết tổn thương.
Gia đình không phải nơi chúng ta được quyền làm tổn thương người khác mà không cần chịu trách nhiệm. Gia đình là nơi chúng ta càng yêu thương thì càng phải học cách dịu dàng.
7. Một nụ cười có thể mở lại cánh cửa giao tiếp
Đôi khi chúng ta nghĩ muốn cải thiện gia đình phải bắt đầu bằng những cuộc trò chuyện thật sâu sắc. Nhưng có thể điều đầu tiên cần thay đổi lại rất nhỏ.
Hãy nhìn người thân khi họ nói.
Hãy mỉm cười khi họ bước vào nhà.
Hãy gật đầu khi họ đang kể chuyện.
Hãy để khuôn mặt của mình nói rằng: “Tôi đang ở đây và tôi muốn nghe bạn.”
Một người đang kể chuyện mà nhận được ánh mắt chăm chú sẽ có thêm dũng khí để nói tiếp. Một đứa trẻ nhìn thấy cha mẹ mỉm cười khi mình bước vào phòng sẽ cảm nhận rằng sự hiện diện của mình được chào đón.
Đôi khi, điều một người cần không phải là một lời khuyên hay một giải pháp. Họ chỉ cần nhìn thấy trên khuôn mặt người thân một thông điệp rất đơn giản:
“Tôi hiểu rằng bạn đang vất vả.”
8. Hãy để khuôn mặt của mình trở thành nơi người thân muốn tìm về
Cuộc sống sẽ có những ngày chúng ta không thể vui.
Có những ngày công việc không thuận lợi, có những chuyện khiến lòng nặng trĩu, có những lúc chỉ muốn im lặng một mình. Tươi sáng không có nghĩa là phủ nhận những cảm xúc ấy. Tươi sáng là dù đang khó khăn, chúng ta vẫn cố gắng không để sự khó khăn biến mình thành người làm tổn thương những người mình yêu.
Mỗi ngày trở về nhà, chúng ta đều đang gửi cho gia đình một thông điệp bằng chính khuôn mặt của mình.
Đó có thể là:
“Đừng đến gần bố lúc này.”
Hoặc cũng có thể là:
“Bố hôm nay hơi mệt, nhưng bố rất vui vì được về nhà.”
Một bên tạo ra khoảng cách. Một bên mở ra sự gần gũi.
Và có lẽ, hạnh phúc gia đình không chỉ được tạo nên từ những điều lớn lao, mà còn được xây dựng từ hàng nghìn khoảnh khắc rất nhỏ như thế.
9. Cuối cùng, hãy tự hỏi: “Người thân nhìn thấy gì trên khuôn mặt tôi?”
Có một câu hỏi đáng để mỗi người tự hỏi mình mỗi ngày:
“Nếu con tôi nhìn khuôn mặt tôi hôm nay, con sẽ cảm nhận được điều gì?”
Nếu vợ/chồng nhìn vào tôi, họ thấy sự an toàn hay áp lực?
Nếu cha mẹ nhìn vào tôi, họ thấy sự biết ơn hay lạnh nhạt?
Nếu con cái nhìn vào tôi, chúng thấy một người có thể chia sẻ hay một người cần phải dè chừng?
Chúng ta không thể kiểm soát mọi chuyện xảy ra trong cuộc đời, nhưng có thể học cách quản lý cách mình mang những điều ấy về nhà.
Bởi rồi sẽ có một ngày con cái trưởng thành. Chúng có thể quên nhiều lời cha mẹ từng nói, quên những món quà đã được mua, thậm chí quên những bữa cơm bình thường của ngày tháng cũ.
Nhưng rất có thể chúng sẽ nhớ mãi cảm giác khi nhìn vào khuôn mặt của cha mẹ.
Một khuôn mặt luôn khiến chúng sợ hãi.
Hay một khuôn mặt khiến chúng biết rằng:
“Dù ngoài kia có chuyện gì xảy ra, về nhà vẫn có người yêu thương mình.”
Vì thế, hãy chăm sóc biểu cảm của mình như cách chúng ta chăm sóc ngôi nhà mình đang sống.
Một ánh mắt dịu dàng có thể giữ một người ở lại.
Một nụ cười có thể làm dịu một ngày mệt mỏi.
Một khuôn mặt ấm áp có thể trở thành nơi bình yên của cả gia đình.
Và đôi khi, cách chúng ta mỉm cười với người thân hôm nay chính là cách chúng ta gieo hạnh phúc cho gia đình của ngày mai.