Khi nhắc đến Gandhi, Vincent van Gogh hay Kim Gu, người ta thường nhớ đến những dấu ấn họ để lại cho lịch sử, nghệ thuật và xã hội. Người ta nói về tài năng, nghị lực, những lựa chọn lớn lao và những thành tựu khiến họ trở thành những cái tên được nhiều thế hệ nhắc đến.
Nhưng nếu lùi lại một chút, nhìn vào phía sau những con người ấy, chúng ta sẽ thấy một câu chuyện rất khác. Đó là câu chuyện về gia đình – những người có thể chẳng xuất hiện trong ánh hào quang, nhưng lại là những người ở bên họ trong những ngày thất bại, yếu đuối và hoang mang nhất.
Có khi, điều một đứa trẻ cần nhất không phải là một người cha mẹ luôn biết cách chỉ đường, mà là một người tin rằng con có thể đi được, ngay cả khi chính con đang nghi ngờ bản thân mình. Có khi, điều giúp một con người đứng dậy sau một lần vấp ngã không phải là một bài học thật hay, mà chỉ là cảm giác: “Dù con có sai, gia đình vẫn không bỏ con.”
Bởi vậy, gia đình không chỉ là nơi một người được sinh ra. Gia đình là nơi một con người được hình thành.
1. Một đứa trẻ lớn lên từ cách gia đình nhìn thấy mình
Mỗi đứa trẻ đều có một phiên bản của chính mình trong ánh mắt cha mẹ.
Nếu ngày nào con cũng được nhìn bằng ánh mắt nghi ngờ, con rất dễ lớn lên với suy nghĩ: “Có lẽ mình thật sự không đủ tốt.”
Nếu mỗi lần mắc lỗi, con chỉ nghe thấy những câu như: “Con lúc nào cũng thế!”, “Có mỗi việc đó cũng không làm được!”, “Sau này con sẽ chẳng làm nên trò trống gì!”, những lời nói ấy có thể qua đi rất nhanh đối với cha mẹ, nhưng lại ở lại rất lâu trong lòng một đứa trẻ.
Ngược lại, khi một đứa trẻ được sống trong một gia đình mà ở đó sai lầm được nhìn bằng sự hướng dẫn, thất bại được nhìn bằng sự khích lệ và nỗ lực được nhìn thấy, con sẽ dần hình thành một niềm tin rất quý giá: “Mình có thể chưa làm được, nhưng mình có thể học và làm tốt hơn.”
Đó chính là một trong những món quà lớn nhất mà gia đình có thể trao cho con.
2. Gandhi – Khi một sai lầm được đón nhận bằng lòng khoan dung
Gandhi từng có một thời niên thiếu không hề hoàn hảo. Ông từng mắc sai lầm, từng bị cám dỗ và thậm chí từng làm một việc mà chính ông vô cùng ân hận.
Điều đáng nhớ không chỉ nằm ở lỗi lầm ấy, mà nằm ở cách người cha đã đối diện với lỗi lầm của con.
Khi Gandhi thú nhận điều mình đã làm bằng một bức thư, ông đã chuẩn bị tinh thần cho sự trách phạt. Nhưng cha ông không nổi giận. Người cha chỉ lặng lẽ đọc, rơi nước mắt rồi xé bức thư.
Không có một bài giảng dài. Không có những lời chì chiết. Nhưng chính sự im lặng đầy yêu thương và lòng khoan dung ấy lại khiến Gandhi xúc động sâu sắc.
Ông hiểu rằng cha mình không xem nhẹ lỗi lầm. Người cha chỉ chọn một cách khác để giúp con nhìn thấy lỗi lầm của mình mà không bị nhấn chìm bởi sự xấu hổ.
Đôi khi, tha thứ không có nghĩa là cho phép con tiếp tục sai. Tha thứ là giúp con đủ bình tĩnh để nhận ra mình sai và có đủ sức mạnh để thay đổi.
Trong nuôi dạy con cũng vậy. Khi con làm điều không đúng, điều quan trọng không chỉ là làm sao để con biết mình sai, mà còn là làm sao để con tin rằng mình có thể trở thành người tốt hơn sau sai lầm đó.
Một đứa trẻ bị mắng có thể sợ cha mẹ. Nhưng một đứa trẻ được giúp hiểu lỗi lầm có thể học cách chịu trách nhiệm với chính mình.
3. Van Gogh – Có những người tin vào ta trước cả khi thế giới nhìn thấy
Vincent van Gogh là một trong những họa sĩ nổi tiếng nhất thế giới. Nhưng khi còn sống, con đường nghệ thuật của ông không hề trải đầy hoa hồng.
Ông từng trải qua những năm tháng khó khăn, thiếu thốn và không được công chúng công nhận như ngày nay. Thế nhưng bên cạnh ông luôn có một người em trai – Theo van Gogh – người nhìn thấy giá trị trong những điều mà nhiều người khác chưa nhìn thấy.
Theo không chỉ hỗ trợ anh về vật chất. Điều quan trọng hơn là niềm tin.
Khi Van Gogh thất vọng, Theo vẫn tin. Khi Van Gogh nghi ngờ con đường mình đang đi, Theo vẫn động viên. Khi thế giới chưa nhìn thấy một người họa sĩ tài năng, có một người trong gia đình vẫn nói với ông rằng: “Anh có khả năng. Hãy tiếp tục đi.”
Hãy thử đặt mình vào vị trí của một đứa trẻ.
Một đứa trẻ tập đàn nhưng đánh sai rất nhiều lần. Một đứa trẻ vẽ một bức tranh chẳng giống ai. Một đứa trẻ viết một bài văn còn vụng về. Một đứa trẻ làm một bài toán sai liên tục.
Nếu người lớn nói:
“Con có năng khiếu gì đâu mà học?”
thì có thể đứa trẻ sẽ dừng lại.
Nhưng nếu cha mẹ nói:
“Mẹ thấy con rất thích việc này. Con chưa làm tốt hôm nay, nhưng mình thử thêm một lần nữa nhé.”
Có thể kết quả vẫn chưa xuất hiện ngay. Nhưng trong lòng đứa trẻ đã có thêm một thứ rất quan trọng: niềm tin vào chính mình.
Không phải đứa trẻ nào được cha mẹ động viên cũng trở thành thiên tài. Nhưng một đứa trẻ được tin tưởng sẽ có nhiều cơ hội hơn để dám thử, dám sai và dám trưởng thành.
4. Kim Gu – Khi người mẹ không chỉ nuôi con mà còn nuôi dưỡng phẩm chất
Câu chuyện về Kim Gu và mẹ ông, Kwak Nak Won, lại cho chúng ta thấy một hình ảnh khác của gia đình.
Đó không phải là sự nuông chiều.
Người mẹ ấy yêu con, nhưng không bao che cho những điều bà cho là sai trái. Khi thấy con hành động không đúng, bà thẳng thắn nhắc nhở. Khi con đi lệch khỏi những giá trị mà bà tin tưởng, bà không im lặng chỉ vì sợ con buồn.
Điều đặc biệt nằm ở chỗ: sự nghiêm khắc của bà không xuất phát từ mong muốn kiểm soát con, mà từ mong muốn con trở thành một người có phẩm chất.
Đây là điều cha mẹ ngày nay đôi khi rất khó cân bằng.
Có người sợ con buồn nên không dám nói khi con sai. Có người lại quá nóng lòng muốn con trưởng thành nên thường xuyên la mắng, áp đặt.
Thông hiểu không có nghĩa là chiều theo mọi mong muốn của con.
Một người cha mẹ biết thông hiểu vẫn có thể nói “không”. Vẫn có thể đặt ra giới hạn. Vẫn có thể yêu cầu con chịu trách nhiệm với hành động của mình.
Điều khác biệt nằm ở cách chúng ta nói và lý do chúng ta làm điều đó.
Thay vì:
“Con đúng là đứa chẳng biết suy nghĩ!”
có thể nói:
“Bố biết con có lý do của mình, nhưng việc này đã ảnh hưởng đến người khác. Mình cùng nghĩ xem lần sau con có thể làm khác đi thế nào nhé.”
Khi đó, cha mẹ không hạ thấp con. Cha mẹ đang đồng hành để con trưởng thành.
5. Gia đình không tạo ra vĩ nhân bằng áp lực
Nhiều cha mẹ mong con thành công nên vô tình đặt lên vai con rất nhiều kỳ vọng.
Con phải học giỏi.
Con phải đứng đầu.
Con phải hơn bạn bè.
Con phải có một nghề nghiệp tốt.
Con phải trở thành người mà cha mẹ có thể tự hào.
Nhưng đôi khi, một đứa trẻ không cần thêm áp lực để trở nên vĩ đại. Điều con cần là một nơi an toàn để khám phá xem mình thực sự là ai.
Van Gogh cần một người tin vào khả năng của mình.
Gandhi cần một người đủ bao dung để ông nhận ra sai lầm.
Kim Gu cần một người mẹ đủ mạnh mẽ để nhắc ông trở về với những điều đúng đắn.
Ba câu chuyện, ba cách yêu thương khác nhau, nhưng đều có một điểm chung: gia đình không sống thay họ, nhưng gia đình đã giúp họ trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.
6. Cha mẹ đừng chỉ hỏi: “Con đạt được gì?”
Có một câu hỏi mà chúng ta rất dễ hỏi con:
“Hôm nay con được bao nhiêu điểm?”
Nhưng có lẽ đôi khi chúng ta nên hỏi thêm:
“Hôm nay con đã cố gắng điều gì?”
“Có chuyện gì khiến con vui không?”
“Có điều gì làm con khó khăn không?”
“Hôm nay con có giúp được ai không?”
“Con có điều gì muốn kể cho bố mẹ nghe không?”
Bởi điểm số cho chúng ta biết một phần kết quả học tập, nhưng câu chuyện của một đứa trẻ mới cho chúng ta biết con đang trở thành người như thế nào.
Một đứa trẻ biết quan tâm đến em nhỏ, biết nhường đồ chơi, biết xin lỗi khi làm sai, biết cố gắng sau thất bại, biết cảm ơn người khác… cũng đang lớn lên từng ngày, dù những điều ấy không xuất hiện trên bảng điểm.
7. Điều con nhớ về cha mẹ có thể không phải là những gì cha mẹ đã mua cho con
Nhiều năm sau, có thể con không còn nhớ đôi giày đầu tiên cha mẹ mua cho mình giá bao nhiêu.
Con cũng có thể quên những món đồ chơi từng rất yêu thích.
Nhưng con có thể nhớ rất lâu ánh mắt của cha khi con thất bại, cách mẹ ôm con khi con buồn, câu nói của bố khi con muốn bỏ cuộc, hay cảm giác cả nhà vẫn ngồi bên nhau sau một ngày chẳng mấy vui vẻ.
Trẻ em lớn lên không chỉ bằng thức ăn, sách vở và những lớp học.
Con lớn lên bằng cách người lớn đối xử với con mỗi ngày.
Nếu con được lắng nghe, con học cách lắng nghe.
Nếu con được tôn trọng, con học cách tôn trọng.
Nếu con được tha thứ, con học cách tha thứ.
Nếu con được nhìn thấy nỗ lực thay vì chỉ bị đánh giá bởi kết quả, con học cách kiên trì.
Và nếu con được yêu thương một cách đúng đắn, con sẽ biết cách đem tình yêu thương ấy đến với những người khác.
8. Một gia đình hạnh phúc không nhất thiết phải nuôi dưỡng một vĩ nhân
Có lẽ chúng ta không cần nuôi dạy con để một ngày nào đó tên của con xuất hiện trong sách lịch sử.
Không phải đứa trẻ nào cũng cần trở thành Gandhi, Van Gogh hay một nhân vật nổi tiếng.
Một người biết sống tử tế, biết giữ lời, biết chịu trách nhiệm, biết yêu thương gia đình, biết đứng lên sau thất bại và biết làm cho cuộc đời của người bên cạnh tốt đẹp hơn… đã là một con người đáng quý.
Và có lẽ, đó mới là một trong những thành công đẹp nhất của việc nuôi dạy con.
Vĩ đại không nhất thiết là được cả thế giới biết đến.
Đôi khi, vĩ đại chỉ đơn giản là trở thành một người khiến gia đình mình cảm thấy may mắn vì đã có mình trong cuộc đời này.
Phía sau một người tốt là một gia đình đã yêu thương đúng cách
Gandhi có người cha giúp ông hiểu giá trị của lòng khoan dung.
Van Gogh có người em trai trao cho ông niềm tin khi thế giới chưa nhìn thấy tài năng ấy.
Kim Gu có người mẹ dùng tình yêu đi cùng nguyên tắc để dìu ông trên con đường mình tin là đúng.
Vậy nên, khi nhìn vào một đứa trẻ hôm nay, đừng chỉ nhìn xem con đang đứng ở đâu.
Hãy tự hỏi:
“Gia đình đang giúp con trở thành người như thế nào?”
Bởi có thể chúng ta không biết tương lai của con sẽ lớn lao đến đâu. Nhưng chúng ta có thể quyết định mỗi ngày con được lớn lên trong một gia đình như thế nào.
Và biết đâu, điều quý giá nhất mà cha mẹ để lại cho con không phải là một tài sản lớn, một chức danh hay một thành tích đáng tự hào.
Mà là một ký ức rất giản dị:
“Ngày ấy, khi chưa ai tin mình, gia đình vẫn tin mình.”
Đôi khi, chỉ một niềm tin như thế cũng đủ để một con người đi được một chặng đường rất dài.